Bir odaya girdiğinizde sağa mı dönersiniz, sola mı? Büyük ihtimalle bunun cevabını bilmiyorsunuz. Ancak araştırmacılar, insanların dünyanın neresinde olursa olsun aynı yöne dönme eğiliminde olduğunu tesadüfen keşfetti.
Bu ilginç keşif aslında bambaşka bir araştırmanın yan ürünü olarak ortaya çıktı. Pandemi döneminde insanların sosyal mesafe davranışlarını inceleyen bilim insanları, deney görüntülerini analiz ederken dikkat çekici bir ayrıntı fark etti: İnsanlar sürekli aynı yöne dönüyordu. İlk başta sıradan bir rastlantı gibi görünen bu durum, veriler çoğaldıkça dikkat çekmeye başladı. Araştırmacılar bunun üzerine konuyu daha ayrıntılı incelemeye karar verdi.
İnsanlar Neden Hep Sola Dönüyor?
Yapılan analizler, insanların büyük ölçüde saat yönünün tersine, yani sola doğru hareket etmeyi tercih ettiğini ortaya koydu. Araştırmacılar farklı deneyleri, farklı yaş gruplarını ve farklı ülkelerden katılımcıları incelediğinde de sonuç değişmedi. Toplam 33 deneyin 32’sinde aynı eğilim görüldü. İnsanlar bir alanda hareket etmeye başladıklarında ya da bir engelin etrafından dolaşırken çoğunlukla sola yöneliyordu.
Sebebi Hâlâ Bilinmiyor
Bilim insanlarının en çok şaşırdığı nokta ise bu davranışın nedenini açıklayamamaları oldu. Araştırma ekibi sağ veya sol el kullanımı, baskın göz, baskın ayak, cinsiyet ve kültürel farklılıklar gibi birçok olası açıklamayı değerlendirdi. Ancak bunların hiçbiri davranışı tek başına açıklayamadı. Başka bir deyişle, insanların aynı yöne dönme eğiliminde olduğu görülüyor ama bunun neden böyle olduğu henüz bilinmiyor.
İlk bakışta önemsiz görünen bu bulgu, insanların mekânlarla ve kalabalıklarla kurduğu ilişkiyi anlamak açısından önemli olabilir. Müzelerin, havaalanlarının, tren istasyonlarının ya da festival alanlarının tasarımında insanların doğal hareket eğilimlerini bilmek, ziyaretçi akışını daha verimli planlamaya yardımcı olabilir. Araştırmacılar, bu tür davranış kalıplarının kamusal alan tasarımından kalabalık yönetimine kadar birçok alanda kullanılabileceğini düşünüyor.
Belki de Asıl Soru Başka
Bu çalışma yalnızca insanların hangi yöne döndüğünü göstermiyor. Aynı zamanda gündelik hayatımızdaki pek çok davranışın ne kadarını bilinçli olarak yaptığımız sorusunu da gündeme getiriyor. Bir müzede gezerken, bir festival alanında dolaşırken ya da boş bir odaya girdiğinizde verdiğiniz kararların ne kadarı gerçekten size ait? Belki de bazen hepimiz aynı yöne dönüyor, fakat bunun farkına bile varmıyoruz.
